Herken je dit? Je hebt eindelijk een goede dag. De pijn valt mee en je barst van de energie. Snel grijp je de kans: je werkt de was weg, doet de boodschappen en maakt nog een flinke wandeling. Heerlijk! Wat er gebeurt: je gaat langdurig over je grenzen heen tot je helemaal op bent (de piek), stort dan in (het dal van herstel), krabbelt weer op en herhaalt dit patroon.
Het gevolg: je betaalt de rekening. Je kunt amper je bed uit van de pijn of vermoeidheid. De rest van de week lig je futloos op de bank. Dit effect heet het zaagtandfenomeen en is de grootste valkuil als je last hebt van chronische pijn of vermoeidheid. Het voelt alsof je lichaam je straft. Maar er is een manier om deze cirkel te doorbreken: stop met luisteren naar je pijn en/of vermoeidheid, en start met activiteiten wegen, plannen, bewegen en niet meer of minder doen dan gepland.
De valkuil: stoppen als het pijn doet of moe bent
We hebben allemaal geleerd: “Als het pijn doet, moet je stoppen.” Dat is een prima waarschuwing als je net je enkel hebt verzwikt, maar niet bij langdurige pijn of vermoeidheid. Als je pas stopt met een activiteit op het moment dat de pijn of vermoeidheid te erg wordt, loop je achter de feiten aan. Je doet te veel op een goede dag, krijgt op een later moment een enorme terugval en moet dagenlang herstellen. Je conditie holt achteruit en je wordt steeds angstiger om te bewegen en/of je wordt steeds vermoeider.
De oplossing
Om je lichaam weer te laten herstellen, moet je het roer omgooien. Starten is simpel. Kies activiteiten die zorgen voor de meeste pijn of de meeste energie kosten en bepaal hoelang je dit kunt volhouden op een slechte dag. Is dat 5 minuten? Zet dan voortaan je timer op 5 minuten. Gaat de wekker? Stop direct! Pas als dit een week goed gaat, plak je er een minuutje bij. Neem de controle terug van de pijn of vermoeidheid en geef hem aan de klok. Je kunt het!
Waarom werkt dit zo goed?
- Je bent de pijn voor: Je stopt vóórdat je lichaam aan de noodrem trekt. Hierdoor voorkom je die heftige pijnpieken achteraf.
- Je brein leert weer vertrouwen: Je zenuwstelsel merkt dat je kunt bewegen zónder dat er een crisis ontstaat.
- Je krijgt grip: Je dagen worden voorspelbaar. Je weet vooraf precies wat je gaat doen en wanneer je even niks doet (ook dat plannen!). Dat geeft enorm veel mentale rust.
Links zie je wat het effect is van luisteren naar de pijn (pijncontingent): je gaat langzaam achteruit. Rechts zie je wat het effect is van activiteiten inplannen (tijdcontingent): je gaat langzaam vooruit.
Geef de controle terug aan jezelf
Herstellen van chronische klachten is geen kwestie van ‘doorbijten’ of keihard vechten. Het is een kwestie van lief zijn voor jezelf en je grenzen bewaken vóórdat je lichaam dat hardhandig voor je doet.
Toch liever hulp? Ik leer je graag om op een helpende manier om te gaan met pijn en/of vermoeidheid. Je kan mij via WhatsApp een berichtje sturen: 06-33754408 of mailen via cathalijne@vannieuwamerongen.eu.
Veelgestelde vragen over chronische pijn en vermoeidheid
Wat is het zaagtandfenomeen bij chronische pijn?
Het zaagtandfenomeen beschrijft het patroon waarin je op goede dagen te veel hooi op je vork neemt (een piek in activiteit), waarna je volledig instort en dagenlang moet herstellen (het dal). Dit herhaalt zich continu, waardoor je in een vicieuze cirkel van pijn en uitputting belandt.
Waarom helpt het niet om naar mijn pijn te luisteren?
Bij acute pijn (zoals een verzwikte enkel) is stoppen als het pijn doet verstandig. Bij langdurige of chronische pijn reageert je zenuwstelsel overgevoelig. Als je pas stopt wanneer de pijn te erg wordt, ben je te laat en word je achteraf afgestraft met een zware terugval.
Hoe werkt ‘pacing’ of tijdcontingent handelen in de praktijk?
Je koppelt je activiteiten niet aan hoe je je voelt (pijncontingent), maar aan een vaste tijd of timer (tijdcontingent). Je stopt met een taak op basis van de klok — vóórdat de pijn of vermoeidheid toeslaat. Dit bouw je week voor week heel langzaam op.
Kan ik hier hulp bij krijgen in Didam?
Jazeker. Bij Therapie van Nieuwamerongen in Didam helpen we je graag om een verantwoorde balans te vinden tussen belasting en belastbaarheid, zodat je weer grip krijgt op je dagelijks leven.